[:pl]Projekt grantowy Drugie życie poety Jana Brzechwy (1898-1966): mecenas Jan Wiktor Lesman jako pionier polskiego i międzynarodowego prawa autorskiego
„W zetknięciu ze światem niematerjalnych wartości, prawo doznaje wstrząśnień częstych i nieuniknionych. Nowe odkrycia i wynalazki wymagają coraz to nowego ujęcia prawnego zmienionych przez nie zjawisk. To samo należy zaobserwować w dziedzinie twórczości artystycznej, gdzie prawo autorskie, tak jeszcze młode, wymaga nieustannych zmian i modyfikacji i znajduje się w stadjum ciągłych jeszcze poszukiwań nowych form i koncepcji” – pisał Jan Lesman w artykule Droit de suite w prawie autorskim („Palestra”, rocznik 1933, s. 191).
Niewiele osób wie, że pod tym nazwiskiem krył się nie tylko popularny poeta Jan Brzechwa, ale i wybitny jurysta – pionier prawa autorskiego w Polsce i na świecie. Był specjalistą od takich właśnie „nowych form i koncepcji”, które pod postacią konstrukcji prawnych wprowadzał do doktryny tej raczkującej w dwudziestoleciu międzywojennym dziedziny prawa. Zaowocowały one m.in. projektem nowelizacji polskiej ustawy o prawie autorskim z 1926 r., którą po konsultacjach i zmianach uchwalono w 1935 r. Z ramienia ZAiKS – którego był współzałożycielem jeszcze jako student prawa (1918) – oraz Polskiego Towarzystwa Ochrony Prawa Autorskiego (PTOPA) podejmował inicjatywy ustawodawcze m.in. w sprawie instytucji droit de suite czy zysków dla twórców z wypożyczania ich książek i nut. Jako adwokat (1929-1939) w głośnych procesach sądowych bronił pokrzywdzonych twórców. Pełnił funkcje radcy prawnego w stowarzyszeniach twórczych (ZAiKS, ZLP, PEN-Club), a także eksperta w dziedzinie prawa autorskiego przy UNESCO oraz Komisji Ustawodawczej (1928-1938) Międzynarodowej Konfederacji Związku Autorów i Kompozytorów (CISAC). Był autorem publikacji naukowych i prasowych w dziedzinie praw twórców, oraz komentarza do ustawy o prawie autorskim z 1935 r. Niestety, drukarnia która ją składała, została zbombardowana we wrześniu 1939 roku. Był też dwukrotnie prezesem ZAiKS (1957, 1959).
Celem naukowym projektu jest zebranie i analiza wszystkich dostępnych źródeł dotyczących działalności prawniczej Jana Wiktora Lesmana, wykazanie jego pionierskiego wkładu w rozwój polskiego i światowego prawa autorskiego, a także upowszechnienie jego koncepcji doktrynalnych w środowisku prawniczym.
Realizowane w projekcie badania – z uwagi na brak stosownych opracowań naukowych – będą mieć interdyscyplinarny charakter, łącząc studia biograficzne z doktryną prawa autorskiego. W ich trakcie zostaną wykorzystane takie metody, jak analiza piśmiennicza, krytyczna analiza dogmatyczna, komparatystyka prawnicza oraz analiza historyczno-prawna. Gromadzenie materiału badawczego nastąpi poprzez przeprowadzenie kwerend w ponad dwudziestu archiwach sądowniczych, prawniczych, literackich, uniwersyteckich, miejskich, stowarzyszeń twórczych itp. W Polsce oraz za granicą (m.in. CISAC i UNESCO). W dalszym procesie badań zostanie przeprowadzony krytyczny przegląd specjalistycznego piśmiennictwa prawniczego polskiego i międzynarodowego z okresu międzywojennego (1918-1939) i powojennego (1946-1966), m.in. w czasopismach „Palestra”, „Inter-Auteur” czy „Le Droit d`Auteur”. Nastąpi także krytyczne porównanie międzynarodowych systemów i rozwiązań prawnych w publikacjach naukowych Lesmana. Całości badań dopełnią wywiady z żyjącymi jeszcze świadkami opisywanych wydarzeń, badania zbiorów rodzinnych spadkobierców oraz badania ankietowe wśród prawników i studentów na Wydziałach Prawa wybranych polskich uczelni. W rezultacie analizy i opracowania zebranego materiału powstanie monografia, opisująca prawniczą sferę życia i działalności słynnego poety, oraz seria artykułów naukowych i popularnonaukowych.
Powodami podjęcia omawianej tematyki badawczej jest nie tylko potrzeba dotarcia do genezy prawa autorskiego w Polsce, ale i wykazania ogromnego wpływu koncepcji Lesmana na rozwój międzynarodowego prawa autorskiego. W najszerszym zaś aspekcie cywilizacyjnym, mogą się one okazać szczególnie cenne w erze rewolucji cyfrowej oraz unijnych i globalnych unormowań praw twórców, reprezentowanych w międzynarodowych zrzeszeniach. Wspomogą także edukację społeczną w walce z piractwem – zwłaszcza w Internecie, ucząc respektu dla twórczej pracy. Natomiast historycy, socjolodzy czy literaturoznawcy poznają nowe fakty biograficzne oraz źródła inspiracji twórczej poety. Dzięki temu proponowane badania będą mieć istotny wpływ na rozwój nauki, społeczeństwa i cywilizacji.[:en]
Not many people realize that Jan Brzechwa was not only a remarkable poet but also a lawyer of international calibre, one of the greatest specialists in copyright law Poland has ever had. What is so surprising is the fact that he got completely forgotten as a great jurist, despite the fact that he even wrote commentary to 1926 Copyright Law and the Law of Obligations. Such commentaries even today are only written by a very narrow elite of lawyers. Nevertheless, even lawyers, who claim to be specialists in intellectual property subject matter do not know that Brzechwa’s books they read as kids were written by one of the best practitioners and a true innovator in the field of law.
One may wonder how did it happen that one of the most important figures in Polish history of literature got completely forgotten for what he did in his “second life”. Was due to the fact that he worked under a different name: Lesman, rather than Brzechwa? Or perhaps he became so popular as a writer of poems for children and adults alike that no one really cared what else did he do? Or maybe there was another reason related e.g. to his Jewish background? Or maybe some other reason?
The goal of this project is to shed a new light on the “forgotten part” of Brzechwa’s life. The objective is to collect all forgotten legal books and articles and analyse them in order to understand better one of the most important artists / lawyers of all time. The research will focus on both unknown aspects of his rich biography as well as on the analysis of his contribution to the science of copyright law in Poland and internationally. The interdisciplinary nature of the project will demand both a command of historical as well as legal methods of research.
The proposed project is of pioneering nature. No one thus far studied the biography of Brzechwa as a lawyer, let alone analysed his contribution to the science of law and his efforts to foster stronger respect for the rights of authors and their heirs. The preliminary research has already revealed many forgotten facts, e.g. that Brzechwa was also an acclaimed copyright lawyer on international level, being country expert on intellectual property in such renowned international organisations as UNESCO or CISAC.
The outcome of the project will be a book devoted to Brzechwa’s life as a lawyer and to the analysis of his efforts as a copyright expert to improve Polish and international copyright law. Also, as part of the project some popularization actions have been planned. One of them would be co- organization of 100th anniversary of the oldest Polish collecting society – ZAiKS – which Brzechwa co-founded and chaired for many years as its President.
[:]